از مساجد مهم ابیانه میتوان به مسجد جامع، مسجد پرزله، مسجد حاجتگاه و مسجد یسمان اشاره کرد.

 

این مسجد در محله میان ده قرار دارد و دارای سه در ورودی با طاق گنبدی ضربی و درهای منبت کاری شده آن با گل و بوته و خطوط برجسته، از ویژگی های معماری این مسجد است. درب ورودی آن در سال ۱۳۱۱ هجری قمری توسط استاد صفر علی بیدگلی ساخته شد. محراب چوبی آن متعلق به سال ۴۷۷ هجری قمری است و روی آن نقش گل و بوته کنده کاری و با خطوط برجسته کوفی ساده و گلدار سوره مبارکه " یس" حک شده است.

از دیگر نمونه های تاریخی مسجد منبر چهار پله چوبی کنده کاری شده مربوط به آثار دوره سلجوقیان است که با تاریخ ۴۶۶ هجری قمری مشخص شده است. دسته منبر به شکل سرستون ساخته شده و بر روی آن گل هشت پر لوتوس، نظیر آنچه بر روی سنگهای تخت جمشید از عصر هخامنشیان بر جای مانده دیده می شود.

مسجد پرزله

این مسجد در محله معروف پرزله واقع است و از دوره ایلخانیان بر جای مانده است. این مسجد با ایوان مشرف به کوچه مجاور در دو طبقه ساخته شده که طبقه دوم در دوران صفویه و شبستان کوچکی نیز در زمان قاجاریه به آن اضافه شده است.

قدیمی ترین درب ابیانه متعلق به این بنا می باشد که تاریخ ۷۰۱ هجری قمری را نشان می دهد این در از چوب گردو ساخته شده و با حاشیه گل و بوته های ظریفی منبت کاری شده است.

مسجد حاجتگاه

این مسجد متعلق به دوره صفویه می باشد و در کنار صخره سنگی در جوار آسیاب در محاله بالا بنا گردیده است. دری که به شبستان اصلی راه دارد تاریخ ۹۵۳ ه.ق را بر روی خود دارد. احتمالاً مردمی که برای بیان حاجت خود در این محل معتکف می شده اند نیاز خویش را بوسیله خطاطان در قسمت بالای این بنا نوشته و در خواست حاجت می کرده اند. در اطراف این بنا سنگ های قبری دیده می شود که از زمان صفوی، نادری و قاجار به جای مانده است.

 

این مسجد در میان محله (یسمان) واقع شده و اثر نوشته ای یا تاریخی ندارد. اما آنچه مسلم است از بناهای قبل از دوره صفویه می باشد. مسجد مشتمل است بر شبستان قدیمی و طبقه فوقانی آن که اخیراً ساخته شده است. نکته قابل توجه اینکه در این مسجد در مواقع روضه خوانیها، افرادی که فامیل و هم خانواده بوده اند، جای مخصوص به خود داشته اند.